De Romeinen in Heist!

11-12-2012 00:45

In 2 vorige nummers van het tijdschrift 't Swanekoeriertje wijdden we aandacht aan de opgravingen die plaats hadden nabij het Sportcentrum (tussen zwembad en vroegere Wildeman) in Heist.

Het onderzoek bracht naast bewoningssporen uit de volle middeleeuwen ook verscheidene bewoningssporen aan het licht, die op basis van het vondstmateriaal in de ijzertijd/Romeinse tijd kunnen gedateerd worden : het betreft resten van een hoofdgebouw en van verscheidene spijkers. Zo kon, centraal binnen het onderzoeksgebied, de aanwezigheid van een hoofdgebouw vastgesteld worden, met een afmeting van 13,1 op  6,9 m en een oost-west oriëntatie. De plattegrond wordt gekenmerkt door een langgerekte kruisvorm, waarbij per wand de middelste nokstaander zwaarder ingezet is. Jammer genoeg zijn van het gebouw enkel de zware nokstaanders bewaard gebleven, die een homogene lichtgrijze vulling hebben en zich cirkelvormige aftekenen. Deze nokstaanders hebben een diameter van 50 cm en een maximale diepgang van 86 cm. In doorsnede kon bij deze sporen een enigszins getrapt profiel vastgesteld worden, waardoor ze kunnen toegeschreven worden aan het zogenaamde revolvertastype.

Bij het vondstmateriaal vinden we ook diverse wandfragmenten handgevormd en gebakken aardewerk, kruikwaar,… en diverse fragmenten van dakpannen, naast wat terra-nigra-achtig aardewerk en een  fragment van een ronde maalsteen, met een diameter van 26 cm. Op basis van het aangetroffen vondstmateriaal kan het hoofdgebouw in de Romeinse tijd gedateerd worden.

De bijgebouwen konden gedetermineerd worden als een zespostenspijker (Fig. 13), een vierpostenspijker ten oosten en een vier- en een zespostenspijker, ten westen van het hoofd-gebouw. Verder zijn er enkele paalsporen die niet aan een structuur toegewezen konden worden, maar die wel interessant vondstmateriaal opleverden. Zo is er een paalspoor dat liefst 27 interessante fragmenten aardewerk opleverde : bodem-, wand-en randfragmenten van een biconisch recipiënt in handgevormd aardewerk, met een dikte van 5 mm. Het recipiënt kan gedetermineerd worden als een ijzertijdurn met Marne-invloeden: een scherpe buikknik en een omphalosbodem
 

De Romeinse periode in onze gewesten.
Tijdens de Romeinse tijd leefde de overgrote meerderheid van de bevolking in het huidige Vlaanderen in landelijke nederzettingen. Een minderheid bewoonde de zogenaamde villae, vici, steden en legerplaatsen. Nochtans is in het verleden de aandacht bijna uitsluitend naar de laatstgenoemde nederzettingstypes uitgegaan. Romeinse landelijke nederzettingen waren tot in een recent verleden vrijwel onbekend en onbestudeerd. Voor heel wat regio's blijft de kennis hieromtrent een witte  vlek of beschikken we over onvoldoende informatie om er ons een degelijk beeld van te kunnen vormen.

Onderzoek van deze rurale nederzettingen is dus belangrijk omdat het in de Romeinse tijd de ‘normale’ bewoningsvorm geweest is. Het is interessant om daarin zowel de diachronische als ruimtelijke diversiteit te kunnen opsporen. Nederzettingssystemen en hun bewoners evolueren immers doorheen de tijd.

 

De Romeinse periode in Heist.
Vondsten die dateren uit de Romeinse tijd zijn schaars in Heist-op-den-Berg. De vondst van een munt, geslagen tussen 161 en 163, volgens de onderzoekers te situeren op Pijpelheide, gebeurde in werkelijkheid in de … kerkschaal van de St.Niklaaskerk te Putte. Enkel een toevalsvondst van enkele fragmenten Romeinse dakpan aan het Steentjesveld in Hallaar kan met de nodige omzichtigheid in het kader van de Romeinse periode aangehaald worden.

Het recente onderzoek nu  heeft onomstotelijk aan het licht gebracht dat er tijdens de Romeinse periode wel degelijk sprake van bewoning geweest is in Heist-op-den-Berg, meer bepaald in de omgeving van het Hof Van Riemen. Ook resten uit de ijzertijd, voorheen niet of nauwelijks gekend voor Heist-op-den-Berg, kwamen tijdens de opgraving op deze plaats aan het licht.  

Vooral de vondst van onweerlegbare bewijzen van bewoning op de site tijdens de Romeinse tijd betekent echter de opvulling van een hiaat in de kennis van het verleden van Heist-op-den-Berg en omstreken.

De aanwijzingen voor een continue bewoning over de perioden Ijzertijd-Romeinse tijd-vroege en volle middeleeuwen-moderne tijden op deze locatie ondersteunen bovendien de zienswijze van wijlen Lodewijk Liekens dat waarschijnlijk in deze omgeving, in de driehoek Hof Van Riemen - Belleke Geenses driehoek (Verlinden-Tubbax) en “de Huttekens” (omgeving garage Van Kerckhoven-Fockedey), met een grote waarschijnlijkheid de oorspronkelijke kern van “Heist” kan gesitueerd worden of m.a.w.:  dat Heist hier zijn ontstaan vond.

 

Rik Van den Broeck.